Personeelstekort in het onderwijs: wat scholen en besturen kunnen doen

Het personeelstekort in het onderwijs is voor veel scholen een dagelijkse puzzel. Een leraar wordt ziek en er is geen vervanger. Een vacature voor een docent wiskunde staat al maanden open. Klassen worden samengevoegd of krijgen een vierdaagse lesweek. Het lerarentekort is landelijk nieuws, maar de oplossingen liggen voor een groot deel bij scholen en besturen zelf: in hoe ze werven, hoe ze nieuwe mensen begeleiden en hoe ze hun leraren vasthouden.

Hoe groot is het personeelstekort in het onderwijs?

Het lerarentekort is geen landelijk gemiddelde, maar een lappendeken. In de grote steden is het tekort in het basisonderwijs al jaren veel groter dan in andere regio's. In het voortgezet onderwijs gaat het vooral om bepaalde vakken, zoals bètavakken en talen. Daarnaast is er een "verborgen" tekort: lessen die worden gegeven door iemand zonder de juiste bevoegdheid, of klassen die zijn samengevoegd.

Voor actuele cijfers per regio en schoolsoort kun je terecht bij de Rijksoverheid en de Arbeidsmarktplatforms in het onderwijs. Kijk vooral naar je eigen regio: de situatie in Amsterdam is anders dan in Drenthe, en de oplossingen dus ook.

De oorzaken van het lerarentekort

Vergrijzing en uitstroom

Een flink deel van de leraren gaat de komende jaren met pensioen. Tegelijk stroomt een deel van de startende leraren binnen een paar jaar weer uit. Die combinatie maakt het tekort hardnekkig.

Minder instroom in de PABO en lerarenopleidingen

De instroom in de PABO en de lerarenopleidingen voor bepaalde vakken is jarenlang te laag geweest om de uitstroom op te vangen. Dat verschilt per opleiding en jaar, maar het netto effect is dat er minder nieuwe leraren bijkomen dan nodig.

Deeltijd

In het onderwijs werken veel mensen in deeltijd. Dat is voor velen een bewuste keuze om werk en privé te combineren, maar het betekent wel dat je meer leraren nodig hebt om alle klassen te bemensen.

Werkdruk

Naast lesgeven komen voorbereiding, nakijken, oudergesprekken, administratie en extra zorg voor leerlingen. Een hoge werkdruk is een van de meest genoemde redenen waarom leraren minder uren willen werken of het onderwijs verlaten.

Regionale verschillen

In regio's met hoge woonlasten is het lastiger om leraren aan te trekken en te houden. Een startende leraar die geen betaalbare woning kan vinden, kiest sneller voor een school in een andere regio.

Nieuwe groepen leraren: zij-instromers en meer

Wie alleen kijkt naar pas afgestudeerde PABO-studenten, vist in een te kleine vijver. Er zijn meer routes het onderwijs in.

Zij-instromers

Mensen met een andere achtergrond en een hbo- of wo-diploma kunnen via een zij-instroomtraject leraar worden. Ze werken dan al voor de klas en halen binnen een vastgestelde periode hun bevoegdheid. Zij-instromers brengen vaak waardevolle ervaring mee uit het bedrijfsleven, de zorg of de techniek. De precieze voorwaarden en subsidiemogelijkheden veranderen af en toe, dus check de actuele regels bij de Rijksoverheid of je bestuursbureau.

Belangrijk: zij-instromers hebben goede begeleiding nodig. Ze combineren lesgeven met een opleiding en lopen het risico om af te haken als ze er alleen voor staan.

Onderwijsassistenten en leraarondersteuners

Onderwijsassistenten kunnen leraren ontlasten en zijn soms een opstap naar het leraarschap. Een assistent die via een deeltijdopleiding of een leerwerktraject leraar wordt, kent de school en de leerlingen al.

Leraren in opleiding

Studenten van de PABO en lerarenopleidingen lopen stage op jullie school. Dat is je beste wervingsmoment. Een student die een goede stage heeft gehad, solliciteert veel eerder bij die school of dat bestuur.

Herintreders en deeltijders

Oud-leraren die zijn gestopt en deeltijders die best meer uren willen: vraag het actief. Een gesprek over wat iemand nodig heeft om terug te keren of uit te breiden levert soms meer op dan een vacature.

Werving: wat scholen en besturen kunnen doen

Leraren kiezen voor een school, een team en een schoolleider. Niet voor een stichting met een abstracte missie. Toch werven veel besturen met algemene teksten die op elke school passen.

Een werken-bij-site per bestuur

Een bestuur met meerdere scholen heeft veel baat bij één centrale werken-bij-website met alle vacatures, een pagina per school en verhalen van leraren. Kandidaten kunnen dan scholen vergelijken, zien waar ze passen en makkelijk solliciteren op meerdere vacatures. Een eigen domein, zoals werkenbij plus de naam van het bestuur, maakt het herkenbaar.

Verhalen van leraren

Laat leraren vertellen waarom ze voor deze school kozen, wat ze mooi vinden aan hun werk en wat lastig is. Een verhaal van een zij-instromer die drie jaar geleden overstapte uit de ICT spreekt andere zij-instromers aan. Een verhaal van een startende leraar over de begeleiding die ze kreeg, spreekt studenten aan. Hoe je dat aanpakt lees je in onze gids over employer branding.

Laat de school zien

Een foto van het schoolplein, een korte video van een les, een beschrijving van een gewone dinsdag: dat maakt een school tastbaar. Vertel ook wat de school bijzonder maakt: het onderwijsconcept, de wijk, de leerlingen.

Een leraar solliciteert niet bij "een stichting met 24 scholen". Hij solliciteert bij die ene school, met dat team en die schoolleider.

Maak solliciteren eenvoudig

Een cv en een korte motivatie zijn genoeg voor een eerste kennismaking. Nodig kandidaten uit voor een rondleiding of om een dagdeel mee te lopen. Reageer snel: goede leraren hebben keuze.

Voor een bredere aanpak van werving lees je onze gids over recruitment marketing.

Een voorbeeld: een bestuur met twaalf basisscholen

Stel je een bestuur voor met twaalf basisscholen in en rond een grote stad. Elke school werfde tot nu toe zelf, met eigen teksten en wisselende kanalen. Kandidaten wisten vaak niet dat de scholen bij elkaar hoorden, en een leraar die niet paste op de ene school, verdween uit beeld in plaats van door te stromen naar een andere.

Het bestuur kiest voor één werken-bij-site met een pagina per school: het onderwijsconcept, de wijk, een foto van het team en een korte tekst van de schoolleider. Leraren schrijven af en toe een kort verhaal over hun werk, van een zij-instromer tot een leraar die al twintig jaar op dezelfde school staat. Studenten van de PABO krijgen na hun stage een persoonlijke uitnodiging om te blijven. En iedere kandidaat die solliciteert, krijgt binnen een paar dagen een reactie, ook als het nee is.

Het tekort verdwijnt daar niet mee, maar het bestuur wordt wel zichtbaar als één werkgever met keuze. Dat maakt het makkelijker om mensen binnen te halen en te houden.

Behoud: houd je leraren vast

Elke leraar die blijft, is een vacature minder. Behoud verdient daarom minstens evenveel aandacht als werving.

• Begeleid startende leraren goed. Een inductieprogramma met een vaste coach, minder lesuren in het eerste jaar en regelmatige feedback verkleint de kans op vroege uitval. Lees meer over onboarding.
• Verlaag de werkdruk waar het kan. Kijk kritisch naar administratie, vergaderingen en taken die anders kunnen. Zet onderwijsassistenten in om leraren te ontlasten.
• Bied ontwikkeling. Specialisatie, een master, een rol als coach of bouwcoördinator: leraren blijven waar ze kunnen groeien.
• Vraag deeltijders naar hun wensen. Soms willen leraren best meer uren, als het rooster of de taakverdeling anders kan.
• Denk mee over wonen. In regio's met krapte op de woningmarkt werken sommige besturen samen met gemeenten of corporaties.

Lees ook de bredere gids over personeelstekort voor strategieën die in elke sector werken, en de gids over personeelstekort in de kinderopvang als je samenwerkt in een kindcentrum.

Zo helpt Employeur

Met Employeur bouwt een school of bestuur zelf een werken-bij-site met een pagina per school, alle vacatures op één plek en nieuws en verhalen van leraren, op een eigen domein. Vacatures laten met video, het team en een dag bij ons zien hoe het op die ene school echt is. Kandidaten solliciteren in een paar minuten, en in je dashboard zie je per school en per kanaal hoeveel sollicitaties binnenkomen.